Wateroverlast bij hevige regenval: wat kun je zelf doen?

Een bui van veertig millimeter in een uur loopt niet weg via een riool dat op minder is ontworpen. Wat je op je eigen perceel doet, bepaalt dan het verschil tussen een natte tuin en een natte vloer.

Een stortbui is geen gewone regen. Gewone regen zakt weg, verdampt of loopt rustig het riool in. Een stortbui komt sneller naar beneden dan welk systeem dan ook kan verwerken, en dan gaat water doen wat water altijd doet: het zoekt het laagste punt. Soms is dat de straat. Soms is dat jouw kruipruimte.

Het wrange is dat de meeste schade niet ontstaat doordat het riool stuk is, maar doordat het riool precies doet waarvoor het ontworpen is. Alleen was dat ontwerp van vroeger, en de buien zijn van nu.

Wat er gebeurt in en om je huis

Bij een hevige bui vult je dakoppervlak zich binnen minuten. Een dak van honderd vierkante meter vangt bij dertig millimeter neerslag drieduizend liter op. Dat water moet via twee of drie regenpijpen weg, en die pijpen zijn gedimensioneerd op een normale bui. Staat er een laag bladeren in de goot, dan loopt hij over langs de gevel. Zit de kolk op straat verstopt, dan blijft het water op het laagste punt staan, en als dat laagste punt jouw oprit is, loopt het naar je garage.

Binnen zie je het terug op drie plekken. Water dat via de kruipruimte binnenkomt, water dat via dorpels en kelderingangen naar binnen loopt, en water dat uit het riool zelf omhoog komt. Dat laatste is het vervelendste, want dan is het geen regenwater meer.

Gemengd of gescheiden riool, waarom dat verschil telt

In Nederland is twee derde van alle riolering gemengd, meldt Stichting RIONED. Dat betekent dat regenwater en afvalwater door dezelfde buis gaan. Bij een gewone bui is dat geen probleem. Bij een stortbui wel, want dan loopt die ene buis vol en kan het water maar twee kanten op: via een overstort het oppervlaktewater in, of terug via het laagste aansluitpunt in de straat. Wat dat voor jou betekent staat in het stuk over gemengde en gescheiden stelsels.

Woon je op een gescheiden stelsel, dan gaat je regenwater een eigen buis in naar sloot of infiltratie. Dan is terugstromend rioolwater geen risico, maar kan die regenwaterbuis zelf nog steeds vollopen.

Wat je kunt doen voordat de bui begint

Het meeste rendement zit in het saaiste werk. Maak je goten leeg voordat het najaar begint en nog een keer als de bladval voorbij is. Kijk of je regenpijpen vrij doorlopen door er simpelweg een emmer water in te gieten. Loopt dat traag weg, dan heb je een verstopping die je bij de eerste echte bui gaat merken.

Kijk daarna naar het maaiveld om je huis. Loopt je tuin of je terras af naar de gevel of juist ervandaan? Een afschot van een paar centimeter over twee meter is genoeg om water weg te leiden, en het is bij een herbestrating bijna gratis mee te nemen. Ligt je terras hoger dan je dorpel, dan heb je een probleem dat geen pomp oplost.

Heb je een kelder of een souterrain, laat dan een terugslagklep beoordelen. Die voorkomt dat rioolwater via je eigen aansluiting omhoog komt wanneer de straat vol staat. Een terugslagklep is geen vrijbrief, want hij moet onderhouden worden en hij werkt alleen als hij schoon is.

En dan het punt waar wij vandaan komen: alles wat je vasthoudt, komt niet in het riool. Een regenwatertank die aan het begin van een bui niet vol staat, neemt de eerste duizenden liters van je dak weg op precies het moment dat het riool het zwaarst belast wordt. Dat is geen marketingverhaal maar rekenkunde: water dat in je tank zit, staat niet op straat.

Wat je doet tijdens de bui

Houd het simpel en veilig. Haal spullen van de vloer in kelder, garage en schuur, zeker alles met een stekker. Zet geen dompelpomp in water waar ook elektriciteit bij staat zonder eerst de groep eruit te halen. Open geen rioolput om te kijken, want een volle put onder druk is gevaarlijk en je lost er niets mee op.

Zie je water richting je dorpel komen, dan is een zandzak of een waterkering voor de deur effectiever dan dweilen. Fotografeer wat je ziet, met tijdstip, voordat je gaat opruimen. Dat heb je nodig als er schade geclaimd moet worden en het scheelt later discussie.

Wie waarvoor verantwoordelijk is, en dat is vaker jijzelf dan je denkt

Hier gaat bijna elk artikel over dit onderwerp te snel overheen, dus hier staat het precies. Sinds de Omgevingswet ligt de zorg voor het verwerken van hemelwater primair bij de eigenaar van het perceel. Dat staat in artikel 2.16, eerste lid, onder a, sub 1 van de Omgevingswet. Je bent dus in beginsel zelf aan zet om het water van je eigen dak en je eigen tuin op of in de bodem te verwerken.

Pas als dat redelijkerwijs niet van je gevergd kan worden, komt de gemeente in beeld. Dat staat in hetzelfde artikel, onder sub 2. De gemeente heeft dan de taak hemelwater in te zamelen en te verwerken, doorgaans via de riolering. Dat is geen garantie dat je nooit natte voeten krijgt; het is een zorgplicht met een redelijkheidsgrens.

Het waterschap gaat over het oppervlaktewater en over het voorkomen en beperken van wateroverlast in zijn beheersgebied. Dat is uitdrukkelijk een inspanningsverplichting en geen resultaatsverplichting. Een waterschap belooft dus niet dat het nooit misgaat.

Praktisch betekent dit: staat het water op de openbare weg of komt het uit een gemeentelijke kolk of put, bel de gemeente. Gaat het om een sloot, een watergang of een gemaal, bel het waterschap. Komt het van je eigen dak, je eigen tuin of je eigen aansluiting, dan is het jouw terrein, letterlijk en juridisch.

Structureel: minder verharding, meer berging

Een stortbui los je niet op met een grotere buis, want de volgende bui is weer groter. Je lost hem op door water op te vangen waar het valt. Dat kan met een tank, met infiltratie, met een wadi, met een groen dak of met het simpelweg weghalen van tegels. Afkoppelen is daarbij het woord dat je bij de gemeente zult horen: je regenpijp gaat van het riool af en het water gaat de bodem in of een voorraad in. Veel gemeenten geven daar subsidie op, en die regelingen verschillen sterk per gemeente.

De eerlijke slotopmerking: geen enkele maatregel maakt je immuun. Bij een bui die eens in de honderd jaar valt, staat er water waar je het niet wilt. Wat je wel kunt doen is de kans verkleinen, de schade beperken en ervoor zorgen dat het water dat je toch al krijgt ergens nuttig terechtkomt in plaats van in de zuivering.