Gemengd of gescheiden riool: waarom dat verschil telt

Twee derde van de Nederlandse riolering voert regenwater en afvalwater door dezelfde buis. Welk stelsel onder jouw straat ligt bepaalt wat afkoppelen oplevert en of je bij een stortbui rioolwater kunt terugkrijgen.

Onder je straat ligt een buis, en welke soort dat is bepaalt meer dan je zou denken. Het bepaalt waar je regenwater heen gaat, wat het oplevert om het af te koppelen, en of je bij een hevige bui kans loopt op rioolwater in je kelder in plaats van alleen regenwater in je tuin.

Een gemengd stelsel voert vuil afvalwater en schoon regenwater samen af naar de rioolwaterzuivering. Eén buis, alles erin. In Nederland is twee derde van alle riolering gemengd, aldus Stichting RIONED. Dat is historisch logisch: toen die stelsels werden aangelegd was riolering vooral een gezondheidsmaatregel en was regenwater gewoon water dat weg moest.

Een gescheiden stelsel heeft twee buizen. Het vuile water gaat naar de zuivering, het regenwater gaat naar oppervlaktewater of de bodem in. Een verbeterd gescheiden stelsel zit ertussenin: dat stuurt de eerste, vuilste afstroom van straat en dak alsnog naar de zuivering en laat pas daarna het schonere water door.

Waarom het gemengde stelsel moeite heeft met de buien van nu

Een gemengde buis is ontworpen op een bepaalde bui. Valt er meer, dan loopt hij vol en moet het water ergens heen. Dat gebeurt via een overstort, een punt waar het mengsel van regen- en rioolwater het oppervlaktewater in loopt. Dat is geen ongeluk maar een ontwerpkeuze: het alternatief is dat het water in de laagste huizen terechtkomt.

Voor jou zijn er twee gevolgen. Het eerste is waterkwaliteit, want bij een overstort gaat er verdund rioolwater de sloot in. Het tweede is directer: staat de buis helemaal vol, dan zoekt het water het laagste aansluitpunt, en dat kan jouw kelder of souterrain zijn.

Daar komt nog iets bij dat minder zichtbaar is. Al dat regenwater dat naar de zuivering gaat, moet daar worden gezuiverd terwijl het schoon was. Dat kost energie en capaciteit, en bij hevige regen verdunt het het vuile water zo sterk dat de zuivering minder efficiënt werkt.

Wat afkoppelen oplevert, per stelsel

Op een gemengd stelsel is afkoppelen het meest waard. Elke vierkante meter dak die je van de gemengde buis haalt, is water dat niet meer meetelt bij het vollopen en niet meer onnodig gezuiverd wordt. Dat is precies waarom gemeenten met veel gemengd stelsel vaker subsidie geven op afkoppelen.

Op een gescheiden stelsel ligt het anders. Je regenwater gaat al niet naar de zuivering, dus die winst is er niet. Wat je dan nog wint is berging: water dat je vasthoudt gaat niet in één keer de sloot in, en water dat je gebruikt vervangt drinkwater. Afkoppelen van een gescheiden stelsel kan ook gewoon betekenen dat je de regenpijp op je eigen tank aansluit in plaats van op de regenwaterbuis.

Hoe je erachter komt wat er onder jouw straat ligt

De gemeente weet het. Bijna elke gemeente heeft een rioleringsplan of een kaart, en de afdeling riolering of het waterloket kan je in één telefoontje vertellen op welk type stelsel jouw adres is aangesloten. Vraag er meteen bij of er een hemelwaterverordening geldt en of er een afkoppelsubsidie is.

Je kunt ook kijken. Zie je in je straat aparte regenwaterkolken of twee verschillende soorten putdeksels, dan wijst dat op een gescheiden stelsel. Is er in jouw wijk recent gewerkt aan de riolering, dan is de kans groot dat er bij die gelegenheid gescheiden is aangelegd.

Wat je ermee doet hangt af van je situatie. Het stuk over wateroverlast gaat over wat je concreet kunt doen voordat en tijdens een stortbui.